|
Makaleyi Dinle
Getting your Trinity Audio player ready...
|
Mesane kanseri, ürolojik kanserler arasında en sık karşılaşılan ikinci tümör türüdür ve erkeklerde kadınlara oranla yaklaşık 3-4 kat daha fazla görülür. Yeni tanı konulan mesane kanserlerinin yaklaşık %75’i, hastalığın henüz mesanenin derin kas tabakalarına (detrusor kasına) ilerlemediği erken evrededir. Bu gruba Kas İnvaziv Olmayan Mesane Kanseri (KİOMK – Non-Muscle Invasive Bladder Cancer) veya eski ve popüler adıyla “Yüzeysel Mesane Kanseri” denir.
KİOMK, ölümcül olma riski nispeten düşük olsa da, tekrarlama (nüks) ve ilerleme (progresyon – kas tabakasına inme) potansiyeli son derece yüksek olan kronik bir hastalıktır. Bu nedenle, hastanın yaşam boyu düzenli takibi ve hastalığın risk grubuna göre doğru “mesane içi (intravezikal)” tedavilerin başlanması hayati önem taşır.
KİOMK Nasıl Ortaya Çıkar ve Belirti Verir?
Mesanenin iç yüzeyi “ürotelyum” adı verilen ince bir hücre tabakası ile kaplıdır. Tütün kullanımı (en büyük risk faktörü), petrokimya-boya sanayisi kimyasallarına maruziyet veya ileri yaş gibi faktörlerle bu hücrelerin genetik yapısı bozulduğunda kanserleşme başlar.
- En Önemli Belirti (Ağrısız Hematüri): KİOMK’nin en klasik ve en erken belirtisi, idrarda gözle görülen (makroskobik) veya sadece mikroskopta saptanan (mikroskobik), ağrısız ve pıhtılı kanamadır.
- İrritatif Semptomlar: Özellikle yüksek dereceli tümörlerde ve karsinoma in situ (CIS) durumlarında, sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma (dizüri) ve ani sıkışma hissi gibi enfeksiyonu taklit eden bulgular ortaya çıkabilir.
Tanı ve İlk Tedavi Adımı: TUR-B Ameliyatı
İdrarında kanama şikayetiyle başvuran veya ultrasonografide mesane içinde kitle saptanan hastada kesin tanı ve ilk tedavi TUR-B (Transüretral Mesane Tümörü Rezeksiyonu) ameliyatı ile yapılır.
- İşlem: Hastanın idrar yolundan (üretra) özel optik kameralı endoskoplarla (rezektoskop) girilir. Kitle görülür ve elektrik enerjisi (koter) veya lazer kullanılarak mesane duvarından kazınarak/kesilerek alınır.
- Akademik Kural (Kritik Nokta): EAU (Avrupa Üroloji Derneği) kılavuzlarına göre, ideal bir TUR-B ameliyatında alınan doku örneğinin içinde mutlaka mesanenin kas tabakası (detrusor) bulunmalıdır. Patolog kas dokusunu görmeden tümörün kasa ilerleyip ilerlemediği (T2 olup olmadığı) hakkında kesin karar veremez. Eğer ilk ameliyatta kas dokusu gelmezse veya tümör yüksek dereceliyse (T1/High Grade), 2-6 hafta içinde “Re-TUR” (İkinci bir kazıma ameliyatı) yapılması onkolojik bir zorunluluktur.
Görselde görüldüğü gibi, KİOMK grubunda tümör sadece en üstteki ürotelyum (Ta, CIS) veya onun hemen altındaki lamina propria (T1) tabakasındadır. Kırmızı ile gösterilen kas (Muscle) tabakasına ulaşmamıştır.
Patolojik Evreleme ve EAU Risk Grupları
Patoloji laboratuvarından gelen sonuç, tümörün “derinliğini (Evre)” ve “hücrelerin saldırganlık derecesini (Grade)” belirler.
- Ta Evresi: Papiller (karnabahar gibi) büyüme gösteren, sadece en üst tabakada kalan, kök salmamış tümörlerdir.
- T1 Evresi: Kökleri, bağ dokusuna (lamina propria) ilerlemiş ancak kasa henüz ulaşmamış tümörlerdir. Kasa ilerleme riski yüksektir.
- CIS (Karsinoma İn Situ): Karnabahar gibi dışarı doğru büyümeyen, mesane yüzeyinde düz (yassı), kadifemsi kırmızı bir leke gibi duran, ancak çok saldırgan (yüksek dereceli) ve tehlikeli bir kanser türüdür.
EAU kılavuzları, hastanın patoloji sonucuna, tümör çapına (3 cm’den büyük/küçük olması), odak sayısına (tek/çoklu) ve daha önce nüks edip etmediğine bakarak hastaları 4 ana risk grubuna ayırır: Düşük, Orta, Yüksek ve Çok Yüksek Risk.
Risk Grubuna Göre Güncel Tedavi Yaklaşımları (Mesane İçi Tedaviler)
KİOMK tedavisinde sadece tümörü TUR-B ile almak yetmez; gözle görülmeyen mikroskobik hücreleri yok etmek ve hastalığın nüks etmesini engellemek için mesane içine (sonda yardımıyla) ilaç tedavileri (İntravezikal Tedavi) uygulanır.
1. Erken Tek Doz Kemoterapi (İlk 24 Saat)
Düşük ve orta riskli hastalarda, TUR-B ameliyatından sonraki ilk 24 saat içinde (tercihen ilk 6 saat) mesane içine tek doz kemoterapi ilacı (Mitomisin-C veya Epirubisin) verilmesi, tümör hücrelerinin mesane duvarına yeniden ekilmesini engeller ve nüks riskini anlamlı ölçüde düşürür.
2. Düşük Risk Grubu
- Tedavi: Sadece TUR-B ameliyatı ve sonrasındaki “erken tek doz kemoterapi” yeterlidir. Ek bir tedaviye ihtiyaç duyulmaz.
- Takip: Düzenli sistoskopi takibine alınırlar.
3. Orta Risk Grubu
- Tedavi: Nüks riski taşıdıkları için erken tek doz kemoterapiye ek olarak, genellikle 6 ay ile 1 yıl boyunca haftalık ve aylık periyotlarla mesane içine kemoterapi (Mitomisin-C) veya immünoterapi (BCG) uygulamaları (adjuvan tedavi) yapılır.
4. Yüksek ve Çok Yüksek Risk Grubu (T1 Tümörler, CIS, Yüksek Dereceli Ta)
Bu gruptaki tümörlerin kas tabakasına ilerleme (progresyon) ve metastaz yapma riski çok yüksektir.
- Tedavi: Altın standart tedavi İntravezikal BCG (Bacillus Calmette-Guérin) uygulamasıdır. Aslında zayıflatılmış bir verem aşısı olan BCG, mesane içine verildiğinde vücudun kendi bağışıklık sistemini uyararak kanser hücrelerine saldırmasını sağlar. Bu tedavi genellikle 1 ila 3 yıl süren bir bakım (idame) protokolüyle uygulanır.
- Erken Radikal Sistetektomi: Eğer tümör “Çok Yüksek Riskli” ise (örneğin BCG tedavisine rağmen tekrarlayan CIS veya yaygın T1 High Grade tümörler), mesanenin tamamen alınması (Radikal Sistektomi) hayat kurtarıcı ilk seçenek olarak değerlendirilmelidir.
Takip: Sistoskopinin Hayati Rolü
KİOMK’nin doğası gereği nüks etme huyu olduğu için hastalar ömür boyu ürolog takibinde kalmalıdır. EAU kılavuzlarına göre; hastalar ameliyattan sonraki 3. ayda mutlaka sistoskopi ile kontrol edilir. Sonrasında risk grubuna göre ilk yıllarda her 3-6 ayda bir, daha sonraki yıllarda ise yılda bir kez sistoskopi yapılarak mesanenin içi gözlemlenir. Yüksek riskli hastalarda bu takiplere idrar sitolojisi ve üst idrar yolları tomografileri (BT Ürografi) de eklenir.
Yasal ve Mevzuata Uygunluk Bilgilendirmesi (Disclaimer)
Bu metin, T.C. Sağlık Bakanlığı’nın tıbbi deontoloji, hasta hakları ve sağlıkta bilgilendirme mevzuatlarına tam uygun olarak, kamuoyunun hastalık süreçleri hakkında sağlık okuryazarlığını artırmak amacıyla hazırlanmıştır. Sitede yer alan klinik bilgiler, cerrahi prosedürler (TUR-B) ve tedavi şemaları EAU (Avrupa Üroloji Derneği) ve AUA gibi uluslararası kabul görmüş üroonkoloji kılavuzları temel alınarak derlenmiş olup, hastalıkların tanısı veya tedavisinde kesin bir yol gösterici niteliği taşımaz. Sitedeki içerikler hiçbir koşulda uzman hekim muayenesinin yerine geçemez. Mesane kanseri şüphesi, tanısı veya idrarda kanama şikayetlerinde kişiselleştirilmiş tedavi kararı; klinik öykünüz, fizik muayeneniz, laboratuvar ve güncel patolojik/radyolojik tetkiklerinizin bir Üroloji uzmanı tarafından kapsamlı değerlendirilmesiyle verilmelidir.
Akademik Kaynaklar (Referanslar):
- Babjuk, M., Burger, M., Capoun, O., Cohen, D., Compérat, E. M., Dominguez Escrig, J. L., … & Rouprêt, M. (2023). European Association of Urology Guidelines on Non-muscle-invasive Bladder Cancer (Ta, T1, and Carcinoma in Situ). European Urology. (Risk Gruplandırması ve BCG Protokolleri: Bölüm 6 ve 7).
- Chang, S. S., Boorjian, S. A., Chou, R., Clark, P. E., Daneshmand, S., Konety, B. R., … & McKiernan, J. M. (2016). Diagnosis and treatment of non-muscle invasive bladder cancer: AUA/SUO guideline. The Journal of Urology, 196(4), 1021-1029. (Re-TUR Endikasyonları ve Sistoskopi Takip Şemaları).
- Türk Üroloji Derneği (TÜD). (2022). Ürotelyal Kanserler Tanı ve Tedavi Kılavuzu, Kas İnvaziv Olmayan Mesane Kanseri Bölümü.
Bu yazıyı paylaş:
